Γράφει η Ναταλία Κ. Νεραντζάκη, Δικηγόρος Νομικής Σχολής στο Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης
Για ορισμένες κατηγορίες ασφαλισμένων που αντιμετωπίζουν σοβαρές παθήσεις, η ασφαλιστική νομοθεσία προβλέπει μια ιδιαίτερα ευνοϊκή δυνατότητα συνταξιοδότησης. Πρόκειται για τη δυνατότητα λήψης σύνταξης γήρατος ανεξαρτήτως ορίου ηλικίας, εφόσον πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις ως προς την πάθηση, το ποσοστό αναπηρίας και τον χρόνο ασφάλισης.
Οι σχετικές ρυθμίσεις έχουν ως βασικό νομοθετικό σημείο αναφοράς τον Ν. 612/1977, όπως ισχύει, και αφορούν τόσο παλαιούς όσο και νέους ασφαλισμένους.
15 χρόνια ασφάλισης χωρίς όριο ηλικίας
Βασική προϋπόθεση για την υπαγωγή στις ειδικές αυτές διατάξεις είναι η πραγματοποίηση 4.050 ημερών ή 15 ετών ασφάλισης.
Για τους ασφαλισμένους των πρώην ασφαλιστικών φορέων, με την εξαίρεση του πρώην ΝΑΤ ως προς την υπαγωγή στις συγκεκριμένες διατάξεις, το ιδιαίτερα σημαντικό στοιχείο είναι ότι δεν απαιτείται η συμπλήρωση συγκεκριμένου ορίου ηλικίας.
Αυτό σημαίνει ότι ένας ασφαλισμένος που πάσχει από μία από τις προβλεπόμενες παθήσεις και συγκεντρώνει τις υπόλοιπες νόμιμες προϋποθέσεις μπορεί να θεμελιώσει δικαίωμα σύνταξης γήρατος χωρίς να περιμένει να φτάσει στο γενικό όριο συνταξιοδότησης.
Ποιοι χρόνοι μπορούν να συμπληρώσουν τη 15ετία;
Για τη συμπλήρωση των απαιτούμενων 4.050 ημερών ή 15 ετών δεν λαμβάνεται κατ’ ανάγκη υπόψη μόνο ο χρόνος ασφάλισης σε έναν ασφαλιστικό φορέα. Μπορεί να αξιοποιηθεί χρόνος διαδοχικής ασφάλισης, στον οποίο μπορεί να περιλαμβάνεται και χρόνος που έχει διανυθεί στην ασφάλιση του πρώην ΝΑΤ. Μπορεί επίσης να συνυπολογιστεί ασφαλιστικός χρόνος που έχει πραγματοποιηθεί σε κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε χώρα του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου όπως στη Νορβηγία, Ισλανδία και Λιχτενστάιν, στην Ελβετία, στο Ηνωμένο Βασίλειο ή σε χώρα με την οποία η Ελλάδα έχει συνάψει Διακρατική Συμφωνία Κοινωνικής Ασφάλισης.
Ειδικά για τον Δημόσιο Τομέα, εφαρμόζονται μόνο οι σχετικές Διακρατικές Συμφωνίες Κοινωνικής Ασφάλισης που υπογράφηκαν μετά την έναρξη λειτουργίας του ΕΦΚΑ, όπως αυτές με την Αίγυπτο, τη Σερβία και τη Μολδαβία.
Παράλληλα, μπορεί να ληφθεί υπόψη και άλλος χρόνος που αναγνωρίζεται από την ασφαλιστική νομοθεσία ως χρόνος ασφάλισης. Τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να είναι, μεταξύ άλλων, ο χρόνος στρατιωτικής υπηρεσίας, μετά τη συμπλήρωση του 58ου έτους της ηλικίας, καθώς και χρόνοι επιδότησης λόγω ανεργίας ή ασθένειας σύμφωνα με τις σχετικές ασφαλιστικές διατάξεις.
Ευνοϊκότερος υπολογισμός της κύριας σύνταξης
Το πλεονέκτημα των συγκεκριμένων ρυθμίσεων δεν περιορίζεται μόνο στη δυνατότητα συνταξιοδότησης χωρίς όριο ηλικίας.Για όσους υπάγονται στις ειδικές διατάξεις, ο υπολογισμός της κύριας σύνταξης γίνεται με ευνοϊκότερο τρόπο, καθώς λαμβάνεται υπόψη ο συντελεστής αναπλήρωσης που αντιστοιχεί σε 10.500 ημέρες ή 35 έτη ασφάλισης. Χρειάζεται, ωστόσο, να γίνει μία σημαντική διάκριση. Ο ευνοϊκός αυτός τρόπος υπολογισμού αφορά την κύρια σύνταξη. Η επικουρική σύνταξη υπολογίζεται με βάση τον πραγματικό χρόνο ασφάλισης που έχει πραγματοποιήσει ο ασφαλισμένος.
Ποιες παθήσεις καλύπτονται στον ιδιωτικό τομέα;
Στις ειδικές διατάξεις μπορούν, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να υπαχθούν ασφαλισμένοι του ιδιωτικού τομέα, πλην ΝΑΤ, οι οποίοι πάσχουν από τύφλωση και από τα δύο μάτια, τετραπληγία, παραπληγία, παραπάρεση ή τετραπάρεση.
Στις προβλεπόμενες περιπτώσεις περιλαμβάνονται επίσης ασφαλισμένοι που πάσχουν από:
• β-ομόζυγο μεσογειακή αναιμία και υποβάλλονται σε μεταγγίσεις, δρεπανοκυτταρική ή μικροδρεπανοκυτταρική αναιμία,
• χρόνια νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου και υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση,
• αιμορροφιλία τύπου Α΄ ή Β΄,
• σκλήρυνση κατά πλάκας που επιφέρει τετραπληγία ή παραπληγία,
• κυστική ίνωση ή μόνιμη ορθοκυστική διαταραχή,
• κληρονομική σιδηροβλαστική αναιμία,
• φωκομέλεια,
• μυασθένεια,
• μυοπάθειες.
Στις παραπάνω περιπτώσεις, όπου απαιτείται από τις ειδικές διατάξεις, το ποσοστό αναπηρίας πρέπει να ανέρχεται τουλάχιστον σε 67%.
Στο ειδικό καθεστώς εντάσσονται ακόμη, με τις νόμιμες προϋποθέσεις, μεταμοσχευθέντες νεφρού, άτομα που έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση συμπαγών οργάνων –καρδιάς, πνευμόνων, ήπατος ή παγκρέατος– και βρίσκονται σε ανοσοκαταστολή, καθώς και μεταμοσχευθέντες μυελού των οστών που βρίσκονται σε ανοσοκαταστολή. Περιλαμβάνονται επίσης περιπτώσεις ακρωτηριασμού δύο άνω άκρων, δύο κάτω άκρων ή ενός άνω και ενός κάτω άκρου, με την προβλεπόμενη προϋπόθεση ποσοστού αναπηρίας τουλάχιστον 67%.
Τι ισχύει για τους ασφαλισμένους του Δημοσίου;
Η προϋπόθεση των 15 ετών ασφάλισης εφαρμόζεται και για παλαιούς και νέους ασφαλισμένους στον Δημόσιο Τομέα που εμπίπτουν στις ειδικές κατηγορίες.
Σε αυτές περιλαμβάνονται οι παντελώς τυφλοί, οι παραπληγικοί και οι τετραπληγικοί, καθώς και όσοι πάσχουν, μεταξύ άλλων, από:
• διάχυτο γιγαντιαίο αιματολεμφαγγείωμα,
• υπερφωσφατασαιμία,
• βήτα ομόζυγο μεσογειακή, δρεπανοκυτταρική ή μικροδρεπανοκυτταρική αναιμία και υποβάλλονται σε μετάγγιση,
• χρόνια νεφρική ανεπάρκεια τελικού σταδίου με αιμοκάθαρση ή περιτοναϊκή κάθαρση,
• αιμορροφιλία Α΄ ή Β΄,
• μυοπάθεια,
• κυστική ίνωση,
• μόνιμη ορθοκυστική διαταραχή.
Στις προστατευόμενες κατηγορίες περιλαμβάνονται ακόμη, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, όσοι έχουν υποστεί ακρωτηριασμό άνω ή κάτω άκρων ή ενός άνω και ενός κάτω άκρου, καθώς και όσοι έχουν υποβληθεί σε μεταμόσχευση μυελού των οστών ή συμπαγών οργάνων, δηλαδή καρδιάς, πνευμόνων, ήπατος, παγκρέατος ή νεφρών. Για τις παραπάνω περιπτώσεις απαιτείται, σύμφωνα με τις ειδικότερες προϋποθέσεις των σχετικών διατάξεων, ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67%.
Μπορεί η σύνταξη αναπηρίας να μετατραπεί σε σύνταξη γήρατος;
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η δυνατότητα μετατροπής σύνταξης αναπηρίας σε σύνταξη γήρατος με τις ειδικές διατάξεις του Ν. 612/1977, όπως ισχύει. Η δυνατότητα αυτή μπορεί να αφορά, πρώτον, συνταξιούχους οι οποίοι κατά τον χρόνο που συνταξιοδοτήθηκαν λόγω αναπηρίας έπασχαν ήδη από πάθηση που υπαγόταν στις ειδικές διατάξεις, αλλά δεν είχαν ζητήσει την εφαρμογή τους, ενδεχομένως επειδή δεν γνώριζαν τη συγκεκριμένη δυνατότητα.Δεύτερον, μπορεί να αφορά συνταξιούχους αναπηρίας των οποίων η πάθηση εντάχθηκε στις ειδικές διατάξεις του Ν. 612/1977 σε χρόνο μεταγενέστερο από εκείνον κατά τον οποίο είχαν υποβάλει την αίτησή τους για συνταξιοδότηση.
Υπάρχει, όμως, μία κρίσιμη εξαίρεση. Δεν μπορούν να αξιοποιήσουν τη συγκεκριμένη δυνατότητα συνταξιούχοι οι οποίοι, όταν συνταξιοδοτήθηκαν λόγω αναπηρίας, δεν είχαν συμπληρώσει τις απαιτούμενες 4.050 ημέρες ή 15 έτη ασφάλισης και παράλληλα δεν έπασχαν τότε από κάποια από τις προβλεπόμενες παθήσεις, αλλά απέκτησαν την πάθηση ή την αναπηρία μετά την έναρξη καταβολής της σύνταξής τους.
Μια ιδιαίτερα σημαντική ασφαλιστική δυνατότητα
Οι ειδικές αυτές διατάξεις αποτελούν μία σημαντική εξαίρεση από τους γενικούς κανόνες συνταξιοδότησης. Για τους ασφαλισμένους που αντιμετωπίζουν συγκεκριμένες σοβαρές παθήσεις, η νομοθεσία αναγνωρίζει τη δυνατότητα λήψης σύνταξης γήρατος χωρίς τη συμπλήρωση ορίου ηλικίας και με βασική χρονική προϋπόθεση 15 έτη ή 4.050 ημέρες ασφάλισης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης ο ευνοϊκός τρόπος υπολογισμού της κύριας σύνταξης, καθώς και η δυνατότητα, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, μετατροπής ήδη χορηγούμενης σύνταξης αναπηρίας σε σύνταξη γήρατος.
Επειδή, όμως, η υπαγωγή στις συγκεκριμένες διατάξεις εξαρτάται από το είδος της πάθησης, το απαιτούμενο ποσοστό αναπηρίας, τον χρόνο ασφάλισης, τον ασφαλιστικό φορέα και τον χρόνο κατά τον οποίο εμφανίστηκε ή πιστοποιήθηκε η πάθηση, κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται ξεχωριστά πριν από την υποβολή της σχετικής συνταξιοδοτικής αίτησης.
Ναταλία (Ευθαλία) Κ. Νεραντζάκη, Δικηγόρος
Νομική Σχολή, Δημοκρίτειο Παν/μιο Θράκης
Μεταπτυχιακές Σπουδές, Φορολογικό Δίκαιο, ΕΚΠΑ
Πηγή: patrisnews.com
