Του Παναγιώτη Δ. (Τάκη) Αλεξόπουλου, Καθηγητή Οργάνωσης και Διοίκησης Αθλητισμού, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου
Γ΄ μέρος: τι μπορεί να παραμείνει στον νομό μετά τους Αγώνες και ποιος δρόμος είναι διαθέσιμος από σήμερα
Η μελέτη των μεγάλων αθλητικών διοργανώσεων μετακινήθηκε, τα τελευταία είκοσι χρόνια, από την καταγραφή των βραχυπρόθεσμων επιπτώσεων στην ανάλυση της κληρονομιάς. Η θεμελιώδης διάκριση αφορά το αποτύπωμα, δηλαδή όσα προκαλεί μια διοργάνωση κατά τη διεξαγωγή της, και την κληρονομιά, τις δομές, τις δεξιότητες και τα δίκτυα που παραμένουν μετά από αυτήν (Preuss, 2007). Η ίδια βιβλιογραφία επισημαίνει ότι η κληρονομιά δεν είναι μονοσήμαντη: διακρίνεται σε σχεδιασμένη και μη σχεδιασμένη, θετική και αρνητική, υλική και άυλη, και οι αρνητικές μορφές της, όπως το κόστος συντήρησης αναξιοποίητων εγκαταστάσεων, εμφανίζονται όπου λείπει ο σχεδιασμός.
Συμπληρωματικά, η θεωρία της μόχλευσης δείχνει ότι τα οφέλη δεν απορρέουν από το γεγονός καθεαυτό αλλά από τις πολιτικές που το αξιοποιούν (Chalip, 2004), ενώ η νεότερη έρευνα μετακινείται από το μεμονωμένο γεγονός στο χαρτοφυλάκιο διοργανώσεων, σε δέσμες εκδηλώσεων που μοιράζονται υποδομές, τεχνογνωσία και δίκτυα. Οι τρεις αυτές έννοιες, κληρονομιά, μόχλευση και χαρτοφυλάκιο, συγκροτούν το πλαίσιο μέσα στο οποίο οφείλει να συζητηθεί το 2027.
Χρειάζεται, λοιπόν, δημόσιο και μετρήσιμο Σχέδιο Κληρονομιάς 2027 έως 2035, με δείκτες, υπευθύνους και χρονοδιαγράμματα. Κάθε επένδυση σε εγκαταστάσεις οφείλει να απαντά εκ των προτέρων: ποιος θα τη χρησιμοποιεί μετά το 2027, πόσες ημέρες τον χρόνο, με ποιο λειτουργικό κόστος, με ποια προσβασιμότητα και με ποια δυνατότητα να φιλοξενήσει νέες διοργανώσεις εκτός θερινής περιόδου.
Ένα τοπικό μάθημα
Η Ηλεία γνωρίζει τι σημαίνει νομοθετημένη πρόθεση χωρίς εκτελεστικό μηχανισμό. Το Ινστιτούτο Επιμόρφωσης Αθλητικών Στελεχών θεσμοθετήθηκε με το άρθρο 58 του ν. 4809/2021, αναδιατυπώθηκε βελτιωμένο με το άρθρο 195 του ν. 4964/2022, απέκτησε έδρα στον Δήμο Αρχαίας Ολυμπίας και επιστημονική εποπτεία από το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, και παραμένει ανενεργό. Η αιτία βρίσκεται στο ίδιο το κείμενο του νόμου, όπου οι πόροι περιορίζονται σε επιχορηγήσεις, χορηγίες, δωρεές και έσοδα από εκπαιδευτικές δράσεις, χωρίς αρχικό κεφάλαιο εκκίνησης και χωρίς τακτική κρατική χρηματοδότηση με διακριτή πίστωση. Νομική ύπαρξη χωρίς προϋπολογισμό δεν παράγει λειτουργική ικανότητα, και η διεθνής βιβλιογραφία ονοματίζει το φαινόμενο χάσμα υλοποίησης (Pressman και Wildavsky, 1973).
Διδακτική είναι και η σύγκριση με το ζήτημα της ακαδημαϊκής παρουσίας. Στην ερώτηση που κατατέθηκε στη Βουλή για την άνιση κατανομή των πανεπιστημιακών τμημάτων, η απάντηση του Υπουργείου Παιδείας στα τέλη Αυγούστου 2026 εξήγησε το πλαίσιο των αλλαγών χωρίς συγκεκριμένη δέσμευση για νέα τμήματα. Το αίτημα παραμένει ανοιχτό και η απόφαση ανήκει στην Πολιτεία, είναι όμως γνωστό ότι, με τα δημογραφικά δεδομένα, ο εθνικός σχεδιασμός κινείται προς αναδιάταξη. Η Ηλεία, μόνος νομός χωρίς τριτοβάθμια εκπαίδευση, δεν έχει την πολυτέλεια να στηρίξει το μέλλον της σε ένα μόνο σενάριο.
Ο δρόμος που είναι διαθέσιμος από σήμερα
Χωρίς να εγκαταλείπεται το αίτημα για ακαδημαϊκές δομές, υπάρχει και δεύτερος δρόμος, που δεν απαιτεί νέα σχολή: εκείνος που υπηρετούσε εξ αρχής το Ινστιτούτο, η επιμόρφωση και η πιστοποίηση αθλητικών στελεχών με σύντομα, επαναλαμβανόμενα προγράμματα διά βίου μάθησης. Η αθλητική βιομηχανία δεν ζητά πλέον μόνο πτυχία, ζητά εξειδίκευση σε ρόλους, από τη διοίκηση συλλόγων και τη διαχείριση εγκαταστάσεων έως την ασφάλεια αγώνων. Η ζήτηση φαίνεται και στην πράξη: μέσω του Κέντρου Διά Βίου Μάθησης του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου υλοποιήθηκαν πιστοποιημένα προγράμματα για τεχνικούς διευθυντές ποδοσφαίρου και καλαθοσφαίρισης, που προσέλκυσαν στελέχη από όλη τη χώρα, χωρίς να έχει λειτουργήσει το Ινστιτούτο.
Εδώ οι δύο διαδρομές συναντιούνται. Οι Αγώνες θα εκπαιδεύσουν, εκ των πραγμάτων, δεκάδες ανθρώπους σε πραγματικές συνθήκες, από τις διαπιστεύσεις και τις μεταφορές έως την ασφάλεια ανηλίκων και τη διαχείριση αποστολών. Αν η εμπειρία πιστοποιηθεί και συνδεθεί με προγράμματα κατάρτισης, ο νομός δεν θα έχει μόνο μια επιτυχημένη διοργάνωση, θα έχει επαγγελματικά στελέχη, τα οποία αποτελούν την προϋπόθεση ενός χαρτοφυλακίου δράσεων: διοργανώσεις νέων, κατηγοριών masters και βετεράνων, αθλητικές συναντήσεις της ομογένειας, προπονητικά camps και σχολικά τουρνουά σε περιόδους χαμηλής ζήτησης.
Υγεία, τοπική αξία, διασπορά
Η ανάπτυξη δεν εξαντλείται στην επισκεψιμότητα. Η Ηλεία χρειάζεται ενιαίο λειτουργικό υγειονομικό χάρτη και όχι αντιπαράθεση μεταξύ πόλεων: ποια υπηρεσία παρέχεται πού, με ποια στελέχωση, σε ποιον χρόνο πρόσβασης και με ποια συμπληρωματικότητα μεταξύ νοσοκομειακής και πρωτοβάθμιας φροντίδας. Η υγεία δεν είναι μόνο κοινωνική δαπάνη. Είναι αναπτυξιακή υποδομή. Στην ίδια λογική, οι αθλητικές εγκαταστάσεις της Αμαλιάδας, με το στάδιο, το κλειστό γυμναστήριο και το κολυμβητήριο ολυμπιακών διαστάσεων, μπορούν να λειτουργήσουν δώδεκα μήνες τον χρόνο για παιδιά, μεγαλύτερες ηλικίες και άτομα με αναπηρία. Ένα περιφερειακό οικοσύστημα αθλητισμού, υγείας και ενεργού μακροζωίας, υπό επιστημονική και ιατρική εποπτεία, μπορεί να στηρίξει προγράμματα άσκησης και πρόληψης εκτός αιχμής.
Η αγροδιατροφή ανήκει στην ίδια συζήτηση. Ο νομός χρειάζεται να συγκρατεί μεγαλύτερο μέρος της αξίας που παράγει, ώστε παραγωγή, μεταποίηση, εξαγωγές, τουρισμός και γαστρονομία να λειτουργούν ως ενιαία αλυσίδα. Το μέγεθος που μετράει εδώ είναι ο τοπικός πολλαπλασιαστής, πόσο δηλαδή από το εισόδημα που εισέρχεται παραμένει στην περιοχή. Και επειδή η αναπτυξιακή γεωγραφία δεν περιορίζεται στις δύο πόλεις διεξαγωγής, ο Πύργος, η Αμαλιάδα, η Κυλλήνη, το Κατάκολο, η Κουρούτα, οι αγροτικές περιοχές και η ορεινή Ηλεία αποτελούν τμήματα της ίδιας χωρικής οικονομίας. Για μια διεθνή διοργάνωση, ο ανταγωνισμός δεν είναι εσωτερικός. Είναι η Ηλεία απέναντι σε εκατοντάδες προορισμούς. Δεν περισσεύει κανείς.
Δίκτυο υπάρχει και προς τη διασπορά. Από το 2016 πραγματοποιείται το Πανηλειακό Αντάμωμα Ομογενών, με το όγδοο στις 26 Ιουλίου 2026 στην Αμαλιάδα και περισσότερους από 300 συμμετέχοντες από τέσσερις ηπείρους, ενώ το Ionian Village έχει φέρει από το 1970 στην Ηλεία περισσότερους από 20.000 νέους ελληνοαμερικανικής καταγωγής. Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσοι θα έρθουν το 2027, αλλά πόσοι θα αποκτήσουν λόγο να επιστρέψουν το 2029 και το 2030.
Η κληρονομιά, τέλος, οφείλει να μετρηθεί, και η αποτίμηση οικονομικού και κοινωνικού αποτυπώματος δεν είναι θεωρητικό αίτημα, καθώς αντίστοιχες μελέτες έχουν εκπονηθεί από το Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου για μεγάλες διοργανώσεις της χώρας. Η Ηλεία του 2035 θα αξιολογηθεί με ερωτήματα που αφορούν ανθρώπους: πόσοι νέοι επιλέγουν να μείνουν, πόσοι επιστρέφουν μετά τις σπουδές τους και πόσο ελκυστικός είναι ο τόπος για μια νέα οικογένεια. Η επιτυχία της διοργάνωσης θα κριθεί το 2027. Η αξία της θα κριθεί τα επόμενα χρόνια.
Σύντομο βιογραφικό
Ο Παναγιώτης Δ. (Τάκης) Αλεξόπουλος είναι Καθηγητής Οργάνωσης και Διοίκησης Αθλητισμού στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και Διευθυντής του Εργαστηρίου iSport Management LAB. Διετέλεσε δύο φορές Κοσμήτορας και μέλος του Συμβουλίου Διοίκησης του Πανεπιστημίου, καθώς και επιχειρηματικός σύμβουλος του ΟΠΑΠ για δεκαπέντε χρόνια. Είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΚΔΔΑ και Επιστημονικός Υπεύθυνος του συνεδρίου Beyond Football.
Πηγή: patrisnews.com
