Η απαρχή του μεσαιωνικού μοναχισμού συνδέεται με τη μορφή του Βενέδικτου, ενός ιδιαίτερα μορφωμένου νέου από τη Νουρσία της Ιταλίας. Αποφασίζοντας να αποτινάξει τις ανέσεις του κοσμικού βίου, επέλεξε την απομόνωση του ερημίτη, με την πεποίθηση ότι η ανθρώπινη ύπαρξη οφείλει να αφιερωθεί στη δοξολογία του Θείου ως ένδειξη ευγνωμοσύνης για τα θεϊκά δώρα. Η ασκητική του πρακτική βασίστηκε στο δόγμα «ora et labora», που σημαίνει προσευχή και εργασία. Η επιρροή του υπήρξε καταλυτική, οδηγώντας πολλούς να ακολουθήσουν τον δρόμο του, γεγονός που ανάγκασε τον Βενέδικτο να ιδρύσει 12 μοναστήρια για τη στέγαση των νέων ασκητών.
Η εμπορευματοποίηση της σωτηρίας
Στο πλαίσιο της καθολικής εκκλησίας κατά τον Μεσαίωνα, η προσευχή θεωρούνταν το καθοριστικό μέσο για την είσοδο στον Παράδεισο. Η εξασφάλιση της μεταθανάτιας δικαίωσης απαιτούσε την εξομολόγηση των παραπτωμάτων και τη συνεχή δέηση προς τον Θεό. Επειδή η λιτή και ασκητική ζωή των μοναχών προσέδιδε μεγαλύτερη πνευματική αξία στις προσευχές τους, διαμορφώθηκε ένα σύστημα όπου οι πιστοί με οικονομική επιφάνεια μπορούσαν να «αγοράσουν» τη σωτηρία τους, χρηματοδοτώντας μοναχούς για να μεσιτεύουν υπέρ των αμαρτιών τους.
Το σύστημα αυτό αποδείχθηκε ιδιαίτερα βολικό για πολεμιστές και μισθοφόρους, των οποίων η επαγγελματική δραστηριότητα συγκρούονταν με την εντολή «ου φονεύσεις». Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Γουλιέλμος ο Κατακτητής, ο οποίος μετά την κατάληψη της Αγγλίας το 1066, ευθύνονταν για τον θάνατο πάνω από 10 χιλιάδων ανθρώπων. Η εκκλησιαστική ιεραρχία είχε ορίσει ως τίμημα εξιλέωσης 120 ημέρες προσευχής για κάθε θύμα, κάτι που θα απαιτούσε από τον μονάρχη να προσεύχεται αδιάκοπα για 3.300 χρόνια.
Αντί για αυτή τη χρονοβόρα διαδικασία, ο Γουλιέλμος ο Κατακτητής επέλεξε μια πιο πρακτική λύση. Προχώρησε στην ίδρυση πλήθους μοναστηριών σε ολόκληρη την αγγλική επικράτεια, αναθέτοντας σε μοναχούς το καθήκον να προσεύχονται διαρκώς για την ψυχική του σωτηρία. Πολλοί ευγενείς ακολούθησαν την ίδια τακτική, επιδιώκοντας να διατηρήσουν την ηρεμία της συνείδησής τους παρά τις αμαρτωλές τους πράξεις. Συνέπεια αυτής της πρακτικής ήταν η συσσώρευση τεράστιου πλούτου στα μοναστήρια, τα οποία εξελίχθηκαν σε κέντρα ισχύος, διαθέτοντας συχνά δικούς τους στρατούς και ελέγχοντας εκτεταμένες γαιοκτησίες.
Εκκλησία και οίκοι ανοχής
Κατά τον 15ο και 16ο αιώνα, οι οίκοι ανοχής αποτελούσαν κερδοφόρες επιχειρήσεις, πολλές εκ των οποίων ανήκαν στην ίδια την εκκλησία, με αρκετούς κληρικούς να συγκαταλέγονται στους τακτικούς πελάτες τους. Στο έργο της «Common Women: Prostitution and Sexuality in medieval England», η Ρουθ Κάρας, καθηγήτρια Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, επισημαίνει ότι επίσκοποι διαχειρίζονταν οίκους ανοχής στο Λονδίνο και το Γουεστμίνστερ, ενώ στοιχεία δείχνουν ότι οι κληρικοί αποτελούσαν το 20% της πελατείας. Η εκκλησία, αναγνωρίζοντας την ανάγκη που ωθούσε τις γυναίκες σε αυτό το επάγγελμα, δεχόταν ελεημοσύνες από αυτές στη Γαλλία του 13ου αιώνα, χρησιμοποιώντας τη Μαρία Μαγδαληνή ως σύμβολο για να νομιμοποιήσει τη στάση της. Παράλληλα, οι οίκοι ανοχής παρουσιάζονταν από το εκκλησιαστικό σώμα ως ένα «αναγκαίο κακό» για την προστασία των παρθένων από τις ορμές των νέων ανδρών.
Η χαλάρωση των μοναστικών κανόνων
Με την πάροδο των ετών, οι αυστηρές διατάξεις που διέπουν τη ζωή των μοναχών άρχισαν να κάμπτονται. Ενώ ο Βενέδικτος είχε απαγορεύσει τη συνομιλία κατά τη διάρκεια των γευμάτων, οι μοναχοί επινόησαν έναν κώδικα χειρονομιών για να επικοινωνούν σιωπηλά. Μια ενδιαφέρουσα περίπτωση αφορά τους Σιστερσιανούς μοναχούς, οι οποίοι όφειλαν να είναι αυστηρά χορτοφάγοι. Ωστόσο, υπήρχε εξαίρεση για τους ασθενούντες που φιλοξενούνταν στο αναρρωτήριο. Αυτό οδήγησε πολλούς μοναχούς να επικαλούνται ασθένειες ώστε να απολαμβάνουν κρέας. Τελικά, η πρακτική αυτή έγινε τόσο διαδεδομένη, που ο χώρος εστίασης μεταφέρθηκε στο αναρρωτήριο, όπου το κρέας σερβίρονταν πλέον χωρίς περιορισμούς.
Πηγή: flamis.gr
