Η παρατεταμένη άνοδος των τιμών των καυσίμων δημιουργεί ένα ιδιαίτερο δημοσιονομικό φαινόμενο, καθώς ο ΦΠΑ και ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης κινούνται πλέον σε διαφορετικές κατευθύνσεις . Οι υψηλότερες τιμές στην αντλία αυξάνουν αυτομάτως τη φορολογητέα αξία και, κατά συνέπεια, τα έσοδα από ΦΠΑ. Την ίδια στιγμή, όμως, η ακριβότερη βενζίνη και το diesel φαίνεται να περιορίζουν σταδιακά τις ποσότητες που αγοράζουν οι καταναλωτές, πιέζοντας τις εισπράξεις από τον ΕΦΚ .
Το αποτέλεσμα είναι ένα «φορολογικό παράδοξο» : το κράτος μπορεί να εισπράττει περισσότερα από έναν φόρο εξαιτίας της ακρίβειας, αλλά να χάνει έσοδα από έναν άλλο, όταν η αύξηση του κόστους οδηγεί σε χαμηλότερη κατανάλωση.
Στο οκτάμηνο Ιανουαρίου – Αυγούστου 2026, οι εισπράξεις από ΕΦΚ ανήλθαν σε 2,626 δισ. ευρώ, εμφανίζοντας υστέρηση περίπου 193 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου του προϋπολογισμού . Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι τιμές των καυσίμων έχουν διαμορφωθεί σε επίπεδα που επιβαρύνουν αισθητά το κόστος καθημερινής μετακίνησης.
Η μέση πανελλαδική τιμή της αμόλυβδης έχει διαμορφωθεί στα 2,199 ευρώ το λίτρο , ενώ το diesel κίνησης βρίσκεται ακόμη υψηλότερα, στα 2,224 ευρώ. Πρόκειται για επίπεδα που μετατρέπουν πλέον το κόστος των μετακινήσεων σε σημαντικό παράγοντα για τον οικογενειακό προϋπολογισμό, αλλά και για τη λειτουργία των επιχειρήσεων.
Ο ΕΦΚ δείχνει την πίεση στην κατανάλωση
Η ιδιαιτερότητα του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται. Σε αντίθεση με τον ΦΠΑ , ο οποίος αποτελεί ποσοστό της τελικής αξίας ενός προϊόντος, ο ΕΦΚ επιβάλλεται ως συγκεκριμένο ποσό ανά μονάδα καυσίμου .
Αυτό σημαίνει ότι μια άνοδος της τιμής της βενζίνης δεν αυξάνει από μόνη της τα έσοδα από τον συγκεκριμένο φόρο. Για να ενισχυθούν οι εισπράξεις, θα πρέπει να παραμείνουν σταθερές ή να αυξηθούν οι ποσότητες που καταναλώνονται.
Όταν, αντίθετα, η τιμή αυξάνεται τόσο ώστε οι οδηγοί να περιορίζουν τις μετακινήσεις τους ή να αναζητούν τρόπους εξοικονόμησης, το αποτέλεσμα αποτυπώνεται στα φορολογικά έσοδα. Η υποχώρηση του ΕΦΚ κατά 193 εκατ. ευρώ έναντι του στόχου αποτελεί επομένως μια ένδειξη που χρήζει παρακολούθησης.
Μόνο τον Αύγουστο οι εισπράξεις από ΕΦΚ έφτασαν τα 698 εκατ. ευρώ , περίπου 6 εκατ. ευρώ χαμηλότερα από τον προβλεπόμενο στόχο. Το επόμενο διάστημα θεωρείται ακόμη πιο κρίσιμο, καθώς οι τιμές των καυσίμων έχουν κινηθεί σε υψηλότερα επίπεδα.
Ο ΦΠΑ κερδίζει από την ακρίβεια
Στην άλλη πλευρά της εξίσωσης βρίσκεται ο ΦΠΑ , ο οποίος επηρεάζεται άμεσα από την αξία των συναλλαγών.
Στο πρώτο οκτάμηνο του έτους τα έσοδα από ΦΠΑ διαμορφώθηκαν σε 20,544 δισ. ευρώ , περίπου 905 εκατ. ευρώ πάνω από τον στόχο, αφού προηγουμένως αφαιρεθεί ποσό 306 εκατ. ευρώ που συνδέεται με τη σύμβαση παραχώρησης της Εγνατίας Οδού.
Μόνο τον Αύγουστο οι εισπράξεις από ΦΠΑ ανήλθαν σε 2,804 δισ. ευρώ , υπερβαίνοντας τον μηνιαίο στόχο κατά 166 εκατ. ευρώ.
Η εξήγηση είναι σχετικά απλή: όταν ένα λίτρο βενζίνης πωλείται ακριβότερα, ο ΦΠΑ που αντιστοιχεί στην ίδια ποσότητα είναι επίσης υψηλότερος. Η επίδραση αυτή λειτουργεί ενισχυτικά για τα δημόσια έσοδα, τουλάχιστον όσο η αύξηση της τιμής δεν προκαλεί τόσο μεγάλη μείωση στην κατανάλωση ώστε να αντισταθμίσει το όφελος.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται το σημείο ισορροπίας για τα δημόσια ταμεία. Όσο αυξάνεται η τιμή χωρίς μεγάλη πτώση της κατανάλωσης, ο ΦΠΑ ενισχύεται. Όσο όμως περισσότερο περιορίζεται η ζήτηση, τόσο περιορίζεται και η δυνατότητα του κράτους να αντισταθμίσει μέσω ΦΠΑ την απώλεια εσόδων από τον ΕΦΚ .
Το κόστος μεταφέρεται σε όλη την οικονομία
Η εξέλιξη των φορολογικών εσόδων αποτελεί μόνο μία πλευρά του προβλήματος. Η άνοδος των τιμών της βενζίνης και του diesel επηρεάζει μεταφορές, διανομές, επαγγελματίες και επιχειρήσεις , αυξάνοντας το λειτουργικό κόστος.
Το κόστος αυτό μπορεί στη συνέχεια να μεταφερθεί στις τελικές τιμές προϊόντων και υπηρεσιών, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις. Για τα νοικοκυριά, παράλληλα, η ακριβότερη μετακίνηση περιορίζει το διαθέσιμο εισόδημα για άλλες καταναλωτικές δαπάνες.
Γι’ αυτό και τα στοιχεία των επόμενων μηνών θα έχουν ιδιαίτερη σημασία. Οι επιδόσεις του Σεπτεμβρίου και του Οκτωβρίου θα αποτυπώσουν σε μεγαλύτερο βαθμό την επίδραση της πρόσφατης ανόδου των τιμών και θα δείξουν εάν η υστέρηση του ΕΦΚ αποτελεί συγκυριακή εξέλιξη ή εάν σηματοδοτεί πιο μόνιμη αλλαγή στη συμπεριφορά των καταναλωτών.
Στο επίκεντρο οι νέες παρεμβάσεις
Το οικονομικό επιτελείο εξετάζει παράλληλα μέτρα για τον περιορισμό της επιβάρυνσης στην αντλία. Στις 30 Σεπτεμβρίου αναμένεται η επέκταση της επιδότησης στο diesel κίνησης για το πρώτο δεκαπενθήμερο του Οκτωβρίου.
Στις 14 Οκτωβρίου αναμένεται νέος γύρος αποφάσεων, τόσο για το diesel κατά το δεύτερο μισό του μήνα όσο και για το πετρέλαιο θέρμανσης, ενόψει της έναρξης της διάθεσής του στις 15 Οκτωβρίου.
Η εξέλιξη των τιμών των καυσίμων αποκτά έτσι διπλή σημασία. Από τη μία επηρεάζει άμεσα το κόστος ζωής και λειτουργίας της οικονομίας και από την άλλη δημιουργεί νέες ισορροπίες στα δημόσια έσοδα.
Το μεγάλο ερώτημα για το επόμενο διάστημα είναι εάν η ακρίβεια στην αντλία θα συνεχίσει να αυξάνει τις εισπράξεις ΦΠΑ ή εάν η περιορισμένη κατανάλωση θα αρχίσει να υπερισχύει, διευρύνοντας την πίεση στα έσοδα από τον ΕΦΚ .
Πηγή: flamis.gr
