ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Πολιτισμός

Όταν η Ίσιδα συνάντησε την Αφροδίτη: Ταφικοί θησαυροί 2.200 ετών ήρθαν στο φως στην Αίγυπτο

Όταν η Ίσιδα συνάντησε την Αφροδίτη: Ταφικοί θησαυροί 2.200 ετών ήρθαν στο φως στην Αίγυπτο

Στην αρχαία Τερενουθίδα, ανάμεσα στη Μέμφιδα και την Αλεξάνδρεια, οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν ένα εκτεταμένο πτολεμαϊκό νεκροταφείο με εκατοντάδες τάφους, χρυσά ελάσματα και ελληνιστικά ειδώλια.

Εκατοντάδες πέτρινες σαρκοφάγοι απλώνονται η μία δίπλα στην άλλη πάνω στην άμμο. Μερικές έχουν χάσει τα καλύμματά τους, άλλες είναι σπασμένες και ανάμεσά τους διακρίνονται τα κατάλοιπα αρχαίων τάφων. Στον ίδιο χώρο βρέθηκαν μικρά ειδώλια θεών, γαλαζοπράσινα ταφικά αγαλματίδια, χρυσά κοσμήματα και λεπτά ελάσματα χρυσού σε σχήμα ανθρώπινης γλώσσας. Η ανακάλυψη ανακοινώθηκε στις 18 Νοεμβρίου από το αιγυπτιακό υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων και αφορά τη νεκρόπολη του Κομ Αμπού Μπίλο (Kom Abu Billo), στην επαρχία Μενούφια της βόρειας Αιγύπτου.

Οι ανασκαφές αποκάλυψαν πολυάριθμες ταφές που χρονολογούνται από το τέλος της αιγυπτιακής Ύστερης Περιόδου έως τους πρώτους ρωμαϊκούς χρόνους. Οι περισσότερες φαίνεται ότι ανήκουν στον 3ο και 2ο αιώνα π.Χ., όταν την Αίγυπτο κυβερνούσαν οι Πτολεμαίοι, η ελληνιστική δυναστεία που ιδρύθηκε μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Για τη χρονολόγησή τους, οι αρχαιολόγοι εξέτασαν τα αρχαιολογικά στρώματα, την κεραμική, τους τύπους των σαρκοφάγων, την κατασκευή των τάφων και τα αντικείμενα που συνόδευαν τους νεκρούς.

Στο νεκροταφείο βρέθηκαν εκατοντάδες λίθινες και πήλινες σαρκοφάγοι, κατάλοιπα ξύλινων φερέτρων και θολωτοί τάφοι χτισμένοι με ωμές πλίνθους. Ένας από τους τάφους είχε εσωτερική επένδυση από ασβεστόλιθο. Ορισμένα πήλινα φέρετρα έχουν ανθρώπινο σχήμα, ενώ άλλα φέρουν έντονα σχηματοποιημένα πρόσωπα, με χαρακτηριστικά που οι ερευνητές περιγράφουν ως σχεδόν καρικατουρίστικα. Οι διαφορετικοί τύποι φερέτρων μαρτυρούν την ποικιλία των ταφικών πρακτικών που ακολουθούσαν οι κάτοικοι της περιοχής.

Ο Χισάμ ελ Λέιθι, γενικός γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου, δήλωσε ότι είναι η πρώτη φορά που εντοπίζεται τόσο μεγάλη συγκέντρωση σαρκοφάγων και ταφών σε υπαίθριο τμήμα του συγκεκριμένου νεκροταφείου. Οι ανασκαφείς διαπίστωσαν επίσης ότι αρχαίες κατασκευές συνεχίζονται κάτω από την άμμο, πέρα από τα όρια της ανασκαφής. Η έρευνα θα επεκταθεί στα σημεία αυτά, όπου ενδέχεται να σώζονται περισσότερα ταφικά μνημεία.

Πολλές από τις σαρκοφάγους είχαν υποστεί σοβαρές ζημιές από παλαιότερες λεηλασίες και τη λειτουργία λατομείων στην περιοχή. Τα ανθρώπινα λείψανα διατηρούνται σε κακή κατάσταση, ωστόσο οι αρχαιολόγοι εντόπισαν ίχνη ρητινών και άλλων ουσιών που χρησιμοποιούνταν στην ταρίχευση. Βρήκαν ακόμη θραύσματα από καρτονάζ, ένα σύνθετο υλικό από στρώσεις λινού ή παπύρου και επιχρίσματα, με το οποίο κατασκεύαζαν και διακοσμούσαν τα περιβλήματα των μουμιών. Σε ορισμένα κομμάτια σώζονται ίχνη από κίτρινο, κόκκινο, μπλε και χρυσό χρώμα. Τα ευρήματα αυτά βοηθούν τους ερευνητές να κατανοήσουν πώς προετοίμαζαν τους νεκρούς για την ταφή.

Ανάμεσα στα πιο εντυπωσιακά αντικείμενα είναι τα χρυσά ελάσματα σε σχήμα γλώσσας. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι ο άνθρωπος θα συνέχιζε να ζει μετά τον θάνατο και ότι έπρεπε να διατηρήσει τις αισθήσεις και τις σωματικές του λειτουργίες. Η ικανότητα της ομιλίας είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο νεκρός θα χρειαζόταν τη φωνή του για να επικοινωνήσει με τις θεότητες, να απαγγείλει ιερές διατυπώσεις και να παρουσιαστεί ενώπιον του Όσιρη, του θεού που συνδεόταν με την κρίση των νεκρών.

Σε ορισμένες ταφές της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου τοποθετούσαν χρυσά ελάσματα μέσα στο στόμα των νεκρών, πιστεύοντας ότι έτσι θα μπορούσαν να μιλούν στον άλλο κόσμο. Παρόμοια αντικείμενα έχουν ανακαλυφθεί σε διάφορες νεκροπόλεις, μεταξύ των οποίων και εκείνη της αρχαίας Οξυρρύγχου. Η πρακτική είναι γνωστή στους αρχαιολόγους, ωστόσο για τις χρυσές γλώσσες του Κομ Αμπού Μπίλο δεν έχουν ακόμη δημοσιευτεί στοιχεία σχετικά με την ακριβή θέση τους μέσα στους τάφους ή με τους ανθρώπους στους οποίους ανήκαν.

Μαζί με τα χρυσά ελάσματα βρέθηκαν ένα σκουλαρίκι, ένα χρυσό κρεμαστό κόσμημα περιδεραίου, σκαραβαίοι από σχιστόλιθο, ένας σκαραβαίος από λαζουρίτη, φυλαχτά με τη μορφή του προστατευτικού ματιού Ουτζάτ και μικρές τράπεζες προσφορών. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα πολυάριθμα ουσάμπτια, μικρά ταφικά ειδώλια από αιγυπτιακή φαγεντιανή, μερικά από τα οποία φέρουν ιερογλυφικές επιγραφές.

Τα ουσάμπτια είχαν συγκεκριμένο προορισμό στη μεταθανάτια ζωή. Σύμφωνα με τις αιγυπτιακές δοξασίες, ο νεκρός θα μπορούσε να κληθεί να εργαστεί στον άλλο κόσμο, όπως έκανε και όσο ζούσε. Τα μικρά ειδώλια προορίζονταν να αναλάβουν αυτές τις εργασίες στη θέση του. Γι’ αυτό πολλά απεικονίζονται με γεωργικά εργαλεία, όπως σκαπάνες, που παραπέμπουν στις εργασίες των αγρών. Η παρουσία τους μέσα στους τάφους αποκαλύπτει πόσο συγκεκριμένα φαντάζονταν οι αρχαίοι Αιγύπτιοι τις ανάγκες της ζωής μετά τον θάνατο.

Ανάμεσα στα ευρήματα ξεχωρίζουν και τρία πήλινα ειδώλια της Ίσιδας-Αφροδίτης. Στη μορφή αυτή η αιγυπτιακή θεά Ίσιδα συνδυάζεται με γνωρίσματα της ελληνικής Αφροδίτης, μέσα από μια μακρά συνάντηση θρησκευτικών παραδόσεων που απέκτησε ιδιαίτερη ένταση στην ελληνιστική Αίγυπτο. Η Ίσιδα συνδεόταν με τη μητρότητα, τη μαγεία, την προστασία και την αναγέννηση, ενώ η Αφροδίτη με τον έρωτα, την ομορφιά και τη γονιμότητα. Οι δύο θεότητες συνδέθηκαν σε λατρευτικές μορφές και παραστάσεις που διαδόθηκαν στον ελληνορωμαϊκό κόσμο.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αντικείμενα είναι τμήμα από το καπάκι ενός πήλινου αγγείου, διακοσμημένο με την Ίσιδα-Αφροδίτη καθισμένη πάνω σε άνθος λωτού, να θηλάζει τον μικρό Αρποκράτη. Ο Αρποκράτης ήταν η εξελληνισμένη μορφή του Ώρου ως παιδιού, γιου της Ίσιδας και του Όσιρη, και συνδεόταν ιδιαίτερα με την προστασία των παιδιών. Η εικόνα της θεάς που θηλάζει τον γιο της είχε βαθιές ρίζες στην αιγυπτιακή τέχνη και απέκτησε νέες μορφές κατά την ελληνιστική και τη ρωμαϊκή εποχή.

OxygenShop 6

Η παράσταση του Κομ Αμπού Μπίλο ανήκει σε αυτή τη μακρά εικονογραφική παράδοση. Το άνθος του λωτού, η μητρική μορφή και το θεϊκό παιδί παραπέμπουν σε γνωστές αιγυπτιακές εικόνες ζωής και αναγέννησης. Οι αρχαιολόγοι δεν έχουν ακόμη εξακριβώσει ποια ακριβώς χρήση είχε το συγκεκριμένο αντικείμενο ούτε για ποιον λόγο τοποθετήθηκε στον ταφικό χώρο.

Στην ανασκαφή βρέθηκαν επίσης μικρά ειδώλια σφιγγών, θραύσματα λίθινων αγαλμάτων του γερακόμορφου θεού Ώρου και δύο ταφές γερακιών. Άλλα πήλινα αντικείμενα, καλυμμένα με επίχρισμα, φέρουν παραστάσεις από την πρόσοψη ενός βασιλικού ανακτόρου, με δύο πυλώνες και μορφές λιονταριών με κεφαλή γερακιού. Οι μορφές αυτές φορούν το διπλό στέμμα της Αιγύπτου και ακουμπούν το δεξί τους πόδι σε στύλο τζεντ, ένα αρχαίο σύμβολο σταθερότητας που συνδεόταν με τον Όσιρη.

Οι ταφικές παραδόσεις που αποκαλύφθηκαν στην περιοχή συνδέονται με τη λατρεία της Ίσιδας, του Όσιρη, της Αθώρ και της Ρενενουτέτ, θεοτήτων που λατρεύονταν σε διαφορετικές περιόδους στην αρχαία Τερενουθίδα και στις γειτονικές περιοχές. Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι πολλές αιγυπτιακές θρησκευτικές αντιλήψεις εξακολουθούσαν να καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιμετώπιζαν τον θάνατο κατά την Πτολεμαϊκή περίοδο.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η κοινωνική προέλευση των νεκρών. Από την πρώτη εξέταση των αντικειμένων που συνόδευαν τις ταφές, οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι το νεκροταφείο χρησιμοποιήθηκε κυρίως από ανθρώπους των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων. Πρόκειται ακόμη για προκαταρκτικό συμπέρασμα. Τα χρυσά κοσμήματα, οι διαφορετικοί τύποι φερέτρων και η ποικιλία των ταφικών αντικειμένων θα πρέπει να μελετηθούν μαζί με τα ανθρώπινα λείψανα και τη διάταξη των τάφων, προκειμένου να σχηματιστεί σαφέστερη εικόνα για τους ανθρώπους που θάφτηκαν εκεί.

Η νεκρόπολη ανήκε στην αρχαία Τερενουθίδα, μια πόλη στη δυτική πλευρά του Δέλτα του Νείλου, κοντά στην ανατολική είσοδο της κοιλάδας Ουάντι ελ Νατρούν. Η περιοχή ήταν γνωστή από την αρχαιότητα για τα κοιτάσματα νάτρου, ενός φυσικού μείγματος αλάτων που χρησιμοποιούσαν οι Αιγύπτιοι για την αφυδάτωση των νεκρών σωμάτων κατά την ταρίχευση. Η Τερενουθίς βρισκόταν επίσης σε σημαντική θέση ανάμεσα στη Μέμφιδα και την Αλεξάνδρεια, δύο από τα μεγαλύτερα αστικά κέντρα της αρχαίας Αιγύπτου.

Στην περιοχή υπήρχε ναός αφιερωμένος στη θεά Αθώρ, η οποία λατρευόταν εκεί ως «Κυρία του Τυρκουάζ». Από τις παλαιότερες ανασκαφές προέρχονται αρχιτεκτονικά μέλη με παραστάσεις του Πτολεμαίου Α΄ και του Πτολεμαίου Β΄ να προσφέρουν δώρα στη θεά. Τα ευρήματα αυτά μαρτυρούν τη σημασία της λατρείας της Αθώρ στην περιοχή και τη σύνδεσή της με τους ηγεμόνες της Πτολεμαϊκής δυναστείας.

Το Κομ Αμπού Μπίλο έχει μακρά ανασκαφική ιστορία. Οι πρώτες συστηματικές έρευνες έγιναν το 1887 και το 1888 από το Egypt Exploration Fund, ενώ το 1935 ακολούθησε αποστολή του Μουσείου Κέλσι του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν. Οι μεγαλύτερες ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν από την αιγυπτιακή Αρχαιολογική Υπηρεσία μεταξύ 1969 και 1975, όταν διανοίχθηκε το κανάλι Ελ Νασέρι, που εξακολουθεί να χωρίζει τον αρχαιολογικό χώρο σε δύο τμήματα.

Σύμφωνα με το Γαλλικό Ινστιτούτο Ανατολικής Αρχαιολογίας, οι παλαιότερες έρευνες είχαν καταγράψει περίπου 1.500 τάφους μόνο στο νότιο τμήμα του χώρου. Η νεκρόπολη ήταν μία από τις μεγαλύτερες της Κάτω Αιγύπτου, με τάφους διαφορετικών σχημάτων, ορισμένους διακοσμημένους με ζωγραφισμένες παραστάσεις από την αιγυπτιακή και την ελληνική μυθολογία. Μπροστά από πολλούς τάφους υπήρχαν τράπεζες προσφορών και επιτύμβιες στήλες, όπου αναγράφονταν τα ονόματα των νεκρών και, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ημερομηνίες θανάτου τους.

Στα τέλη του 20ού αιώνα, μεγάλο μέρος της αρχαίας πόλης και της νεκρόπολης είχε ήδη χαθεί ή καλυφθεί από καλλιέργειες και νεότερες κατασκευές. Οι ανασκαφές που πραγματοποιεί τα τελευταία χρόνια το Γαλλικό Ινστιτούτο Ανατολικής Αρχαιολογίας επιχειρούν να καταγράψουν όσα σώζονται και να ανασυνθέσουν την ιστορία της Τερενουθίδας, από τα αρχαιότερα χρόνια της έως τη βυζαντινή εποχή. Η νέα ανακάλυψη των αιγυπτιακών αρχών προσθέτει εκατοντάδες σαρκοφάγους και πολύτιμα ταφικά αντικείμενα σε αυτό το ιστορικό σύνολο.

Οι ανασκαφές συνεχίζονται και οι αρχαιολόγοι αναμένουν ότι η μελέτη των τάφων θα αποκαλύψει περισσότερα για τους κατοίκους της αρχαίας πόλης, τις κοινωνικές τους διαφορές και τις αλλαγές στις ταφικές τους συνήθειες. Προς το παρόν, οι χρυσές γλώσσες, τα μικρά ειδώλια και οι παραστάσεις των θεών διατηρούν κάτι από τις προσδοκίες εκείνων των ανθρώπων για τη ζωή μετά τον θάνατο.

Οι χρυσές γλώσσες θα τους επέτρεπαν να μιλούν, τα ουσάμπτια θα εργάζονταν για λογαριασμό τους και οι θεότητες θα τους προστάτευαν. Περισσότερα από δύο χιλιάδες χρόνια αργότερα, τα αντικείμενα που τοποθέτησαν στους τάφους τους εξακολουθούν να μαρτυρούν όσα πίστευαν ότι θα χρειάζονταν στον άλλο κόσμο.

Με στοιχεία από Ahram Online, Arkeonews

Πηγή: patrisnews.com

Follow Us

OXYGEN FM

© 2021 AchaiaNews. All Rights Reserved.

Search