ΑΠΟΨΕΙΣ

ΑΠΟΨΕΙΣ

Η ψήφος των εκτός επικρατείας και το αγκάθι του εκλογικού νόμου

Ηλίας Νικολακόπουλος*

 Εχουν περάσει σχεδόν σαράντα πέντε χρόνια από το Σύνταγμα του 1975, στο οποίο συμπεριελήφθη για πρώτη φορά διάταξη που αφορούσε την άσκηση του εκλογικού δικαιώματος «υπό των εκτός Επικρατείας ευρισκομένων εκλογέων», περισσότερο ως ευχή για μελλοντική ρύθμιση.

Εκτοτε το ζήτημα παρέμεινε σε εκκρεμότητα, αφού ούτε οι κυβερνήσεις της Ν.Δ. ούτε του ΠΑΣΟΚ ανέλαβαν την ενεργοποίηση της σχετικής συνταγματικής πρόβλεψης, για διαφορετικούς κατά περίπτωση λόγους. Απλώς, στη συνταγματική αναθεώρηση του 2011 διευκρινίστηκε ότι ο σχετικός νόμος για την ψήφο των εκτός επικρατείας θα πρέπει να υπερψηφιστεί από τουλάχιστον 200 βουλευτές.

Στα χρόνια που ακολούθησαν άρχισαν να πυκνώνουν οι (κατά κανόνα αποσπασματικές) αναφορές για την ανάγκη διαμόρφωσης του απαραίτητου θεσμικού πλαισίου, περισσότερο για λόγους πολιτικής ρητορείας και χωρίς συγκεκριμένες εξειδικεύσεις.

Μόνον το φθινόπωρο του 2018 η κυβέρνηση ανέλαβε την πρωτοβουλία να συγκροτήσει ειδική επιστημονική επιτροπή, υπό την προεδρία του τότε γενικού γραμματέα του υπ. Εσωτερικών Κ. Πουλάκη, για την επεξεργασία μιας ολοκληρωμένης νομοθετικής πρότασης για την ψήφο των εκτός επικρατείας.

Στην πρόταση αυτή αντιμετωπίστηκαν με λεπτομέρεια και διατυπώθηκαν με μορφή νομοσχεδίου όλες οι διαδικαστικές και τεχνικές όψεις του ζητήματος (εγγραφή σε ειδικούς εκλογικούς καταλόγους, αυτοπρόσωπη συμμετοχή στην ψηφοφορία, συγκρότηση εκλογικών τμημάτων κ.λπ.).

Προβλέφθηκε επίσης ότι οι εκτός επικρατείας εκλογείς θα ψηφίζουν για κόμματα που διαθέτουν συνδυασμό για βουλευτές Επικρατείας και ότι θα εκλέγουν συνολικά 3 έως 12 βουλευτές, ανάλογα με τον αριθμό των εγγεγραμμένων στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους ψηφοφόρων εξωτερικού. Για όλα αυτά τα ζητήματα η γνώμη της επιτροπής υπήρξε ομόφωνη.

Το μόνο σημείο στο οποίο υπήρξε διχογνωμία ήταν αν το συνολικό αποτέλεσμα της ψήφου των εκτός επικρατείας θα έπρεπε να συναθροιστεί με το συνολικό αποτέλεσμα της ψήφου των εντός επικρατείας για την εξαγωγή του τελικού αποτελέσματος. Το ζήτημα αυτό, που βρίσκεται τις τελευταίες μέρες στο επίκεντρο της συζήτησης, έχει όμως δύο όψεις, τη φορμαλιστική και την πολιτική.

Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της φορμαλιστικής προσέγγισης του ζητήματος, αν η ψήφος των εκτός επικρατείας δεν συνυπολογιστεί για την εξαγωγή του τελικού αποτελέσματος, η διαφοροποίηση αυτή θα οδηγούσε σε αντισυνταγματική διάκριση των εκλογέων σε δύο κατηγορίες. Σε πρόσφατη μάλιστα αρθρογραφία γίνεται αναφορά σε «μισή ψήφο» καθώς και μια τελείως παραπλανητική ιστορική σύγκριση με τη διάκριση «αυτοχθόνων» και «ετεροχθόνων» στην Εθνοσυνέλευση του 1843.

Η πολιτική προσέγγιση του ζητήματος βασίζεται στη διεθνή εμπειρία, ιδιαίτερα για χώρες με απροσδιόριστο αριθμητικά μέγεθος διασποράς (όπως η Ιταλία και η Πορτογαλία,) όπου η εκπροσώπηση των εκτός επικρατείας υλοποιείται με την εκλογή των δικών τους αντιπροσώπων, οι οποίοι συμμετέχουν ισότιμα στις εργασίες της Βουλής.

Στην ελληνική περίπτωση, το ζήτημα αποκτά μάλιστα μια ιδιαίτερα κρίσιμη διάσταση γιατί είναι άμεσα συνυφασμένο με τη λειτουργία του εκλογικού νόμου. Ο εκλογικός νόμος που εφαρμόστηκε από το 2007 έως και το 2019 έχει τη διεθνώς πρωτοφανή ιδιαιτερότητα ότι το πρώτο σε ψήφους κόμμα καταλαμβάνει ένα μπόνους εδρών (αρχικά 40, στη συνέχεια 50), ρύθμιση που δεν υπήρχε προηγουμένως σε κανένα σύστημα ενισχυμένης αναλογικής, από το 1958 έως και το 2004. Και φυσικά δεν υπάρχει παγκοσμίως σε κανένα άλλο εκλογικό σύστημα.

Η ύπαρξη του μπόνους των 50 εδρών και η πλειοψηφική λειτουργία την οποία εισάγει έχουν οδηγήσει σε εντυπωσιακές στρεβλώσεις της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης, τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο. Τον Μάιο του 2012, π.χ., η Ν.Δ. με εθνικό ποσοστό μόλις 18,9% συγκέντρωσε το 36% των εδρών, ενώ ιδιαίτερα στα Χανιά, όπου ήταν πέμπτο κόμμα με 8,4%, εξασφάλισε τις 3 από τις 4 έδρες του νομού. Αλλά στην Ξάνθη τον Σεπτέμβριο του 2015, ο ΣΥΡΙΖΑ με 49,2% απέσπασε και τις 3 έδρες του νομού, αφήνοντας τη Ν.Δ. χωρίς κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, παρ’ όλο που είχε συγκεντρώσει τοπικά το 24,3%.

Οι στρεβλώσεις αυτές εξαλείφονται βέβαια με την εφαρμογή ενός αμιγώς αναλογικού συστήματος, αλλά ακόμη και ενός συστήματος ενισχυμένης αναλογικής, το οποίο όμως δεν προβλέπει εκ των προτέρων την ύπαρξη μπόνους. Αντίθετα, αν ο νέος εκλογικός νόμος τον οποίο θα προτείνει η κυβέρνηση προβλέπει την ύπαρξη μπόνους (προκαθορισμένου ή κλιμακωτού) για το πρώτο κόμμα, τότε ο συνυπολογισμός της ψήφου των εκτός επικρατείας για τον προσδιορισμό του συνολικού αποτελέσματος και επομένως του πρώτου κόμματος μπορεί να αποτελέσει νάρκη στη λειτουργία του πολιτεύματος.

Βέβαια μια νάρκη δεν εκρήγνυται πάντα. Προϋποθέτει την ύπαρξη ενός οριακού αποτελέσματος, το οποίο θα αντιστραφεί με την ψήφο των εκτός επικρατείας. Σε μια τέτοια όμως περίπτωση θα παραμορφωθεί η κοινοβουλευτική εκπροσώπηση σε δεκάδες εκλογικές περιφέρειες από μια ψήφο που δεν θα έχει καμία συνάφεια με την τοπική κοινωνία. Πυροδοτώντας έτσι μια σύγκρουση «αυτοχθόνων» και «ετεροχθόνων» και κυρίως μια αμφισβήτηση της ίδιας της εκλογικής διαδικασίας.

Η παρέμβαση του ΚΚΕ στη συζήτηση που βρίσκεται σε εξέλιξη φαίνεται εκ πρώτης όψεως να συγκλίνει με την πρόταση της Ν.Δ., ώστε να συναριθμείται η ψήφος των εκτός επικρατείας για τη διαμόρφωση του τελικού αποτελέσματος, αφού, έτσι κι αλλιώς, για το ΚΚΕ είναι παντελώς αδιάφορο ποιο κόμμα (η Ν.Δ. ή ο ΣΥΡΙΖΑ) θα καρπωθεί ένα ενδεχόμενο μπόνους για το πρώτο κόμμα. Υπό την έννοια αυτή δεν απαντά στο κρίσιμο ερώτημα που αφορά τη σχέση της ψήφου των εκτός επικρατείας με το εκλογικό σύστημα.

Ομως οι περιορισμοί που θέτει για το εκλογικό σώμα των εκτός επικρατείας που δικαιούνται τη σχετική διευκόλυνση για τη συμμετοχή τους στην ψηφοφορία (να λείπουν λιγότερα από 30 χρόνια από την Ελλάδα και την κατοχή ΑΦΜ, με πιθανή εναλλακτική προσθήκη να έχουν διαβιώσει κάποια χρόνια στην Ελλάδα) αποτρέπουν μια ριζική αλλοίωση του συνολικού εκλογικού σώματος, εκπεφρασμένο στόχο όσων αναζητούν θεσμικές παρεμβάσεις ώστε να αποτρέψουν στο μέλλον μια επάνοδο της Αριστεράς στην εξουσία. Μπορεί επομένως να προσφέρει μια βάση συναίνεσης για την υλοποίηση της εδώ και 45 χρόνια διατυπωμένης συνταγματικής ευχής.

*ομότιμος καθηγητής ΕΚΠΑ

www.efsyn.gr

Follow Us

OXYGEN FM

ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΓΕΙΡΕΜΑ

Ψηφοφορίες

Συμφωνείτε να ψηφίζουν οι Έλληνες του εξωτερικού ;

Τελευταία Νέα

ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

Η διοργανώτρια αρχή της Σούπερ Λίγκ 2 με την σύμφωνη έγκριση της ΕΡΤ έκανε δεκτό το αίτημα της ΠΑΕ Παναχαΐκή για αλλαγή ώρας στο παιχνίδι της 7ης αγωνιστικής με τον Εργοτέλη.Έτσι τ . . .
ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Συνάντηση εργασίας με αντικείμενο την εφαρμογή του αντικαπνιστικού νόμου πραγματοποιήθηκε σήμερα Πέμπτη 14 Νοεμβρίου 2019, στο γραφείο του Αντιπεριφερειάρχη Αχαΐας, Χαράλαμπου Μπον . . .
ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Χαιρετίζει η Φώφη Γεννηματά την απόφαση της Μητρόπολης Ηλείας να φιλοξενήσει σε μοναστήρι οικογένειες μεταναστών και προσφύγων που μεταφέρθηκαν από τα νησιά στην ενδοχώρα, κάνοντας . . .
ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ

Άγρια καταδίωξη αυτή την ώρα από άνδρες της ΕΛΑΣ στην  επαρχιακή οδό Πατρών- Καλαβρύτων "111" . Τρία άτομα τα οποία διέπραξαν κλοπές σε σπίτια από χωριά του Δήμου Ερυμάνθου,  έχουν . . .
ΠΑΤΡΑ - ΔΥΤ. ΕΛΛΑΔΑ

 Έφτασαν το πρωί της Πέμπτης οι πρώτες οικογένειες μεταναστών στην Ιερά Μόνη Κάτω Δίβρης Ηλείας. Σύμφωνα με πληροφορίες του patrisnews.com στην πλειονότητά τους είναι Αφγανοί ενώ ο συνολικός αριθμός
ΠΑΤΡΑ - ΔΥΤ. ΕΛΛΑΔΑ

 Για μια ακόμη φορά η ‘Ένωση προστασίας Φυσικού και Πολιτιστικού Περιβάλλοντος Κορινθιακού – Πατραϊκού κόλπου <<Ο ΝΗΡΕΑΣ >>, θα λάβει μέρος στο FORUM Ανάπτυξης, που φέτος έχει θέμα του “Έξ
ΠΑΤΡΑ - ΔΥΤ. ΕΛΛΑΔΑ

 Η ΩΡΑ Πατρών αναδεικνύοντας θέματα που αφορούν στην περιφέρεια της Πάτρας, εκτός του ιστορικού κέντρου δηλαδή, στο δημοτικό συμβούλιο της 13.11.2019 κατέθεσε δύο ερωτήσεις προς τον Δήμαρχο Πατρέων κ.
Image
Image
© 2019 AchaiaNews. All Rights Reserved.

Search