Γιάννης Καρβέλης: Οι δυνατότητες της κοινωνικής οικονομίας

Διανύοντας μια σκληρή, πολύπλευρη και χωρίς τέλος κρίση πρέπει να αντιληφθούμε ότι θα πρέπει να σχεδιάσουμε μια σειρά από διαφορετικούς αναπτυξιακούς και επιχειρηματικούς πυλώνες προκειμένου ο καθένας από αυτούς να συμβάλει με την δική του προστιθέμενη αξία στην ανασυγκρότηση της χώρας.

Η Κοινωνική Οικονομία μπορεί να αποτελέσει έναν από τους κεντρικούς πυλώνες της Οικονομίας, Οι επενδύσεις στην Κοινωνική Οικονομία θα μπορούσαν να είναι μια βιώσιμη εναλλακτική λύση. Η Κοινωνική Οικονομία είναι το άθροισμα των οικονομικών δραστηριοτήτων που περιλαμβάνουν ιδιωτικά μέσα και επιδιώκουν συλλογικούς, κοινωνικούς ή δημόσιους σκοπούς. Αποτελεί τον τρίτο οικονομικό τομέα μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού. Τα πιο ορατά συστατικά της μέρη παρουσιάζουν είτε επιχειρηματική ή μη-κερδοσκοπική δραστηριότητα, και σε ορισμένες περιπτώσεις συνδυάζουν και τις δύο. Παραδοσιακοί οργανισμοί της Κοινωνικής Οικονομίας είναι τα σωματεία, τα ιδρύματα, οι συνεταιρισμοί και τα ταμεία αλληλασφάλισης. Η πιο ενδιαφέρουσα προσθήκη σε αυτή την πλούσια παλέτα είναι οι κοινωνικές επιχειρήσεις, οι οποίες είναι εταιρείες που έχουν συσταθεί για την επιδίωξη κοινωνικών στόχων, παρέχουν αγαθά και υπηρεσίες στην αγορά σε οικονομικά σημαντικές τιμές και παρουσιάζουν μετρήσιμες θετικές κοινωνικές εξωτερικότητες,

Οι άμεσες ξένες επενδύσεις στην Ελλάδα απέχουν από το βέλτιστο. Ένα σημαντικό μέρος των υφιστάμενων ξένων άμεσων επενδύσεων δεν εξασφαλίζει βιώσιμες θέσεις εργασίας για εργαζόμενους υψηλής εξειδίκευσης και η διαρροή εγκεφάλων είναι επίμονη. Επιπλέον, μεγάλο μέρος της υπάρχουσας επένδυσης παράγει προστιθέμενη αξία που πιστώνεται στις μητρικές εταιρείες του εξωτερικού. Υπάρχει ανάγκη για ποιοτικές επενδύσεις που μένουν και αποδίδουν εδώ. Θα πρέπει να εξετάσουμε επειγόντως το άνοιγμα γραμμών πίστωσης για τις κοινωνικές επενδύσεις, δηλαδή τις επενδύσεις στις οποίες το κοινωνικό όφελος είναι μετρήσιμο και διατηρήσιμο.

Το πρόγραμμα των δημοσίων επενδύσεων επί μακρό χρονικό διάστημα δεν χρηματοδοτείται επαρκώς. Το σημερινό μίγμα υπάγεται στους περιορισμούς των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών. Επιπλέον, η Ελλάδα είναι υποχρεωμένη να παράγει συστηματικά πρωτογενή πλεονάσματα για τα χρόνια που έρχονται. Οι υπάρχουσες επενδυτικές ροές είναι σε μεγάλο βαθμό προσανατολισμένες προς τις υποδομές και η ανάπτυξη του ανθρώπινου κεφαλαίου δεν υποστηρίζεται εξίσου. Επίσης, το πρόγραμμα των δημοσίων επενδύσεων είναι μονοδιάστατα εξαρτημένο από τα κονδύλια της ΕΕ και τη διαθεσιμότητά τους.

Η διεθνής και ευρωπαϊκή τάση των τελευταίων χρόνων, μας δείχνει ότι το 14% περίπου του ανθρώπινου δυναμικού απασχολείται σε επιχειρήσεις κοινωνικής οικονομίας και κοινωνικής επιχειρηματικότητας. Συγκεκριμένα, αποτελούν περίπου το 10% του συνόλου των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και απασχολούν το 8% των εργαζομένων της μισθωτικής απασχόλησης ή 6,5 της συνολικής απασχόλησης. Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα της Γαλλίας και της Ισπανίας, όπου οι δραστηριότητες της Κοινωνικής Οικονομίας καταλαμβάνουν ποσοστό πάνω από 10% του ΑΕΠ. Στην Ελλάδα δεν αποτελούν ούτε το 2% του ΑΕΠ. Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι η Κοινωνική Επιχειρηματικότητα έχει σημαντική αναπτυξιακή δυναμική σε όλους τους τομείς της οικονομίας: από τη γεωργία και την παραγωγή τροφίμων μέχρι τη βιομηχανική/βιοτεχνική παραγωγή, την ενέργεια και τις υπηρεσίες υψηλής τεχνολογίας.

Οι επιχειρήσεις της κοινωνικής οικονομίας στις ποικίλες μορφές τους διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην αύξηση της ανταγωνιστικότητας και της αποδοτικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας, ενώ έχουν μεγαλύτερη ικανότητα διατήρησης της απασχόλησης και αποφυγής της απώλειας θέσεων εργασίας κατά τη διάρκεια δυσμενών οικονομικών κύκλων. Αναμφισβήτητα η κοινωνική οικονομία αποτελεί έναν τομέα που συμβάλλει σημαντικά στη δημιουργία θέσεων απασχόλησης, στη βιώσιμη ανάπτυξη και στη δικαιότερη κατανομή του εισοδήματος και του πλούτου. Πρόκειται για έναν τομέα ο ποίος μπορεί να συνδυάσει την κερδοφορία με την κοινωνική ένταξη και να εργαστεί παράλληλα με τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα για την προσαρμογή των υπηρεσιών στις ανάγκες. Μπορεί επίσης να αποτελέσει ένα περιβάλλον κοινωνικής ένταξης, να εμποδίσει την περιθωριοποίηση της ανεργίας και παράλληλα να αναδειχθεί σε φυτώριο νεανικής επιχειρηματικότητας και καινοτομίας με κοινωνικό ή οικολογικό περιεχόμενο.

Με άλλα λόγια η Κοινωνική Οικονομία και Επιχειρηματικότητα, έχει τη δυνατότητα να συνεισφέρει στην διατηρήσιμη οικονομική ανάπτυξη σε τοπικό, περιφερειακό και εθνικό επίπεδο ενδυναμώνοντας ταυτόχρονα την κοινωνική συνοχή. Μπορεί να αποτελέσει μια εναλλακτική λύση – ένα νέο παραγωγικό μοντέλο για την αντιμετώπιση της ραγδαίας επιδείνωσης των φαινομένων της ανεργίας και του κοινωνικού αποκλεισμού δημιουργώντας απασχόληση αλλά και να αντιμετωπίσει προβλήματα που έχει επιφέρει η κρίση και ο μετασχηματισμός των συστημάτων κοινωνικής προστασίας καλύπτοντας κοινωνικές ανάγκες.